promeni pozadinu
POGLEDAJTE NAŠIM OČIMA

Srbija

Muzej Ponišavlja Pirot

Početna / Muzej Ponišavlja Pirot

Muzej Ponišavlja Pirot

Kuća porodice Ristić - Konak Malog Riste
Kuća porodice Jovanovic i rodna kuća najbogatijeg i najpoznatijeg trgovca Pirota iz 19. veka, Hriste Jovanovića, poznatog kao Mali Rista ili Čučuk Rista, kome je vidinski paša dozvolio da sagradi velelepno zdanje, čuva Muzej Ponišavlja. Ova jedinstvena i izuzetno reprezentativna građevina predstavlja najbolje očuvani spomenik tradicionalne arhitekture Pirota iz sredine 19. veka. Zgrada u kojoj je danas Muzej Ponišavlja je sagrađena 1848. kao vlasništvo uglednog i veštog pirotskog trgovca Hriste Jovanovića, kada je predstavljala najraskošniju kuću u Pirotu tog doba. Kuća prema rasporedu i detaljima ima sve odlike balkansko-orijentalnog stila. Muzej Ponišavlja u Pirotu poseduje bogate zbirke narodnih nošnji, pirotskih ćilima, grnčarije, nameštaja, kopije fresaka iz obliznjih srednjovekovnih manastira i drugih originalnih eksponata, sa oko 6500 izlozenih originalnih nalaza. Muzej Ponišavlja je regionalna muzejska ustanova, koja koncepcijski pripada kategoriji zavičajnih muzejskih ustanova kompleksnog tipa, vodi i obavlja delatnost proučavanja, zaštite i prezentacije kulturnog tipa, delatnost i proučavanje, zaštite i prezentacije kulturno umetničkih i istorijskih dela, odnosno pokretnih kulturnih dobara na teritoriji opština Pirot, Dimitrovgrad, Babušnica i Bela Palanka.

Pirot je stvoren od rimskog utvrđenja koje se nalazilo na značajnom transbalkanskom putu Via Militaris, na samoj granici velikih rimskih provincija Mezije i Trakije, na području na kome su starobalkanski narodi i plemena ostavili svoje tragove, zajedno sa vizantijskim kulturnim fundamentom i starim slovenskim nasleđem, te je vremenom postao jedan od značajnih balkanskih gradova. Pirot je u prvoj polovini 19. veka, kao jedan od centara trgovine na Balkanu, bio grad u koji su dolazili trgovci iz raznih delova Otomanskog carstva. Iz Beograda su u Pirot stizali trgovci koji su kupovali tekstilne proizvode, uglavnom ćilime, platna, sukna, čarape i terzijske proizvode. Dolazili su i Bošnjaci i kupovali uglavnom ćilime. Na poznatom pirotskom stočnom panađuru - sajmu su trgovci iz Stare Srbije, Arbanije i Epira kupovali stoku. Stočni panađur se nastavljao trgovačkim sajmom, na koji su poznati trgovci Grci, Jevreji, Jermeni donosili raznovrsnu robu : duvan, kožu, čelik, kafu, pirinač, vunu, odeću i mnoge druge proizvode. Ovaj panađur je imao balkanski značaj. Pirot je bio jedan od primera gradskog sloja balkanske civilizacije, sa razvijenim gradskim životom i gradskom kulturom, i u njemu se razvio gradski sloj žitelja sa karakteristikama balkanske civilizacije. Vredni i časni Piroćanci savladali su vremenom brojne poznate zanate i vekovima ih razvijali, ulažući u njih svoj smisao i osobenosti, danas svetski prepoznatljive. U vreme kada nije bilo dovoljno industrijskih proizvoda, pirotski majstori i zanatlije su bile u stanju da veštim rukama i odgovarajućim alatom naprave gotovo sve što je ljudima bilo potrebno.

Danas se u okviru prostora Muzeja Ponišavlja nalaze Galerija, suvenirnica i čuveni restoran tradicionalnih specijaliteta i zaboravljenih jela Ladna voda, sa prekrasnom baštom, gde se poslužuje hrana vrhunskog kvaliteta i odlika, koju pripremaju najbolji znalci srpske kuhinje i majstori gastronomije. Ovaj jedinstveni restoran prijatnog duha često koristimo u svojim aranžmanima, za predstavljanje dobro očuvanog kulturnog nasleđa i uživanje u vrhunski ukusnim pirotskim proizvodima registrovanog geografskog porekla - tvrdi pirotski kačkavalj, pirotska peglana kobasica, koja se proizvodi isključivo od najkvalitetnije ovčetine i teletine, pa čak i magarećeg, konjskog i kozjeg mesa...

Muzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja Pirot

Muzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja Pirot

Muzej Ponisavlja Pirot izlozba cilimaMuzej Ponisavlja Pirot ikona trackog konjanikaPirot folklorni nastupPirotska peglana kobasica

Pirotski ćilim

Cilimarstvo se u Pirotu i okolini razvijalo od 16.veka uporedo sa razvojem stočarstva. U 17. veku je razboj na kojem su se izrađivali-ručno tkali ćilimi dobio naziv "Pirotski razboj", a u izradi su izdiferencirana četiri osnovna dela: spoljni i unutrašnji ćenar, ploča i polje. Visokokvalitetna izrada, savršena kompozicija i preovladavanje crvenih boja su glavne odlike pirotskih ćilima. 1894. godine je osnovano Pirotsko trgovačko ćilimarsko udruženje. Pirotski ćilim je prvi put izložen u Beču 1886. na Svetskoj izložbi, gde je izazvao čuđenje i privukao paznju zbog iste šare i sa lica i sa naličja.

Cilimi su uglavnom tkani izmedu Djurdjevdana (6. maj) i Mitrovdana (8. novembar), na otvorenom i u raznim veličinama. Početak i zavrsetak tkanja cilima u pirotskom kraju su pratili i obeležavali tradicionalni običaji. Priprema pređe se obavljala ponedeljkom, kao i samo tkanje cilima, a tkaljama se obezbedivao i donosio bogat doručak ili ručak - "zatkavalnik". Kada je cilim zavrsen, devojka iz kuce koja je naručila njegovu izradu ili mlada za čiju svadbu je tkan cilim bi poslužila pogaču, sir i luk.

Ukoliko zapitate bilo koju od preostalih tkalja cilima u Pirotu sta je najvažnije za kvalitet cilima - uvek dobijate isti odgovor - vuna. Smatra se da je jedino vuna od staroplaninskih ovaca odredene vrste pogodna za izradu pirotskog cilima. Postoje dve vrste vune : osisana runo koje se dobija sisanjem ovaca jednom godisnje i vuna koja se skida sa ovčijih koza zaklanih životinja. Ostrižena vuna se rasporeduje po kvalitetu, pere u toploj i vreloj vodi i ostavlja na hladnom da se osusi. Posle ovog procesa se ručno česlja i priprema za preradu - vuna dobrog kvaliteta se koristi za tkanje, a ostali delovi se koriste za izradu vunene odece.

Pirotski cilimMuzej Ponisavlja Pirot pirotski cilimMuzej Ponisavlja Pirot pirotski cilimiMuzej Ponisavlja Pirot pirotski cilim

Ovce sa Stare PlanineMuzej Ponisavlja Pirot slika Nothing Against SerbiaMuzej Ponisavlja tkanje cilimaMuzej Ponisavlja Pirot pirotski cilimi

Pirotska grnčarija
Pirot je bio centar grnčarskog zanata u Srbiji. Sredinom 19. veka Pirot je imao čak 40 grnčarskih radionica u kojima su vredne i vešte zanatlije-grnčari proizvodili oko 70 različitih vrsta sudova. Pirotski grnčari su proizvodili sve od keramike, od dečjih igračaka, do pljoski za rakiju i bokala za vino. Za pirotsku grncariju je korišćena crvena glina i skladne boje, a urezivani su krugovi i cik-cak linije.

Muzej Ponisavlja Pirot grncarijaMuzej Ponisavlja Pirot grncarijaMuzej Ponisavlja PirotMuzej Ponisavlja Pirot folklor

Nakit
Izrada nakita u Pirotu i okolini zasniva se na srednjevekovnim uticajima koja je kreirala autohtonu tipologiju po nazivom "Pirotski". 1896. u Pirotu su postojale 33 kujundžijske radnje koje su za izradu nakita koristile sve poznate tehnike izrade: livenje, iskucavanje, cezeliranje, emajliranje, filigran, granulaciju, pozlatu i posrebljavanje, tordiranje...na srebru, alpaku, zlatu, bronzi, mesingu, bakru uz dodatke poludragog i dragog kamenja. Odevnim predmetima ukrašavanim na ovaj način se isticala ekonomska moć i društveni položaj, a pirotski nakit je cenjen zbog magijskog svojstva koje mu se pripisuje.

Muzej Ponisavlja Pirot paftaMuzej Ponisavlja Pirot nakitMuzej Ponisavlja Pirot nosnja anterijaSopska narodna nosnja slika TTI Group

Osvrt na Srbiju, Makedoniju i Bugarsku

Svilen konac - Srbijanski vez 1

Avantura na Staroj Planini